Υπομνήματα: e-Αναδημοσιεύσεις

Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα e-Αναδημοσιεύσεις. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Παρασκευή 15 Φεβρουαρίου 2019

Συμπόσιο Ποίησης: Τα Πρακτικά

Ψηφιοποίηση Πρακτικών Συμποσίων Ποίησης Α΄ – ΛΓ΄

Ευρετήριο Πρακτικών Συμποσίων Ποίησης Α΄ – ΛΣΤ΄

Στην ιστοσελίδα του Συμποσίου Ποίησης (http://www.poetrysymposium.gr) έχουν αναρτηθεί σε ψηφιακή μορφή τα Πρακτικά των Συμποσίων Ποίησης Α΄-ΛΓ΄(1981 – 2013). Στα Πρακτικά (13.000 σελίδων περίπου) περιλαμβάνονται περισσότερες από 700 εισηγήσεις και ανακοινώσεις καταξιωμένων και νεότερων μελετητών, 300 παρουσιάσεις ποιητών από κριτικούς μαζί με δείγματα του έργου τους, καθώς και όλες οι παρεμβάσεις των συνέδρων και οι συζητήσεις που πραγματοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια των συνεδριών, ώστε αυτά να συνιστούν έργα απαραίτητης αναφοράς και να βρίσκονται λίγο πολύ παντού σε επιστημονικά ιδρύματα σε ολόκληρο τον κοσμο.

Έχει αναρτηθεί επίσης ενημερωμένο Ευρετήριο των περιεχομένων όλων των εκδεδομένων Πρακτικών του Συμποσίου Ποίησης, έως το ΛΣΤ΄ (1981 – 2018), όπου περιλαμβάνονται, εκτός από τις εισηγήσεις και τις παρουσιάσεις ποιητών, όλα τα μέλη του Συμποσίου, η εν ενεργεία Οργανωτική Επιτροπή και τα διατελέσαντα μέλη της σε όλη τη διάρκεια του Συμποσίου, οι Πρόεδροι των συνεδριάσεων, τα μέλη της Γραμματείας, οι σύνεδροι και οι ακροατές που συμμετείχαν στη συζήτηση. Επίσης κάθε είδους κείμενα που έχουν καταχωριστεί στα Πρακτικά, και όσα διανεμήθηκαν σε χωριστό φυλλάδιο στους συνέδρους ή περιλαμβάνονται στην ιστοσελίδα του, όπως Ανθολογίες και ενημερωτικά κείμενα του Συμποσίου. Τέλος, οι εκδόσεις, οι εκδηλώσεις που έγιναν κατά τη διάρκεια ή υπό την αιγίδα του Συμποσίου Ποίησης, τα Σεμινάρια και οι Ποιητικοί Διαγωνισμοί.

Η Οργανωτική Επιτροπή του Συμποσίου Ποίησης ευχαριστεί θερμά τον ποιητή Γιάννη Πατίλη για τη σημαντική συμβολή του στην ψηφιοποίηση των τόμων των Πρακτικών.

Το Συμπόσιο Ποίησης ιδρύθηκε το 1980 στο Ρίο της Πάτρας από μια ad hoc επιτροπή ποιητών, πανεπιστημιακών και κριτικών (Σ.Λ. Σκαρτσής, Μ.Γ. Μερακλής, Α. Μπελεζίνης, Α. Δημαρόγκωνας κά.), ανανεούμενη γύρω από μερικά σταθερά μέλη, υπό την αιγίδα του Πανεπιστήμιου Πατρών. Όροι δημιουργίας και λειτουργίας του ήταν η ανεξαρτησία από οποιεσδήποτε δεσμεύσεις (πνευματικές, πολιτικές, οικονομικές, συντεχνιακές), ώστε να είναι ανοιχτό ισότιμα σε όλους και να συνδυάσει την ποιότητα με τη λαϊκότητα. Από το 1981 και επί 37 χρόνια το Συμπόσιο πραγματοποιήθηκε (το πρώτο σαββατοκύριακο του Ιουλίου όλα τα χρόνια, πλην του 2014), στους φιλόξενους χώρους του Πανεπιστημίου Πατρών.

Συμμετείχαν και έκαναν εισηγήσεις πολυάριθμοι μελετητές και ποιητές (ενδεικτικά και τυχαία αναφέρονται: Ι.Θ. Κακριδής, Λίνος Πολίτης, Εμμανουήλ Κριαράς, Πέτρος Κολακλίδης, Αλέξανδρος Αργυρίου, Γ.Π. Σαββίδης, Δημήτρης Μαρωνίτης, Κώστας Στεργιόπουλος, Edmund Keely, Margaret Alexiou, Diana Haas, Peter Levi, Louis Coutelle, Renata Lavagnini, Νικηφόρος Βρεττάκος, Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, Γιάννης Τσαρούχης, Ελένη Βακαλό, Νίκος Καρούζος, ΄Εκτωρ Κακναβάτος, Μάνος Χατζιδάκις), σε θέματα γενικού ενδιαφέροντος ή σε ειδικά αφιερώματα και θέματα (Σολωμός, Κάλβος, Παλαμάς, Καβάφης, Δημοτικό τραγούδι, Νεοελληνική Mεταπολεμική Ποίηση, Σύγχρονα Ρεύματα στην Ποίηση, Ποίηση και Πεζογραφία, Ποίηση και Αλογία, κ.ά), ενώ παρουσιάστηκαν εκατοντάδες ποιητές.

Το Συμπόσιο πραγματοποίησε και σεμινάρια (για τους σπουδαίους ποιητές μας, μεγάλους ξένους ποιητές κ.ά.) και εξέδωσε βιβλία και ανθολογίες (Αχαϊκής, Κρητικής, Κυπριακής, Επτανησιακής, Ηλειακής Ποίησης κ.ά.).

Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό αποτέλεσε και το πλήθος των συναναστροφών τα βράδια του (τριήμερου) Συμποσίου στην παραλία του Ρίου και η συνύπαρξη σε κοινά δείπνα, ώστε τελικά λειτούργησε ως ένα πραγματικό συμπόσιο ποίησης με γνήσια ανθρωπολογικά χαρακτηριστικά.

Το Συμπόσιο άσκησε μια πραγματική παιδεία και βοήθησε στη διαμόρφωση και παρουσίαση μελετητών και ποιητών, που στελέχωσαν την εκπαίδευσή μας μέχρι τα ανώτερα επίπεδά της, συντέλεσαν στη διαμόρφωση της νεότερης ποίησής μας και στην ανάπτυξη της κριτικής σκέψης.

Πρακτικά

33ο Συμπόσιο Ποίησης. (Ποίηση και Αλογία)

32o Συμπόσιο Ποίησης (Ποίηση και Όνειρο)

31ο Συμπόσιο Ποίησης (Ποίηση και Κρίση)

30ό Συμπόσιο Ποίησης (Η ποίηση χθες και Αύριο)

29ο Συμπόσιο Ποίησης (Το Μοντέρνο στην Ποίηση)

28ο Συμπόσιο Ποίησης (Ποίηση και Εικόνα)

27ο Συμπόσιο Ποίησης (Γιατί η Ποίηση)

26ο Συμπόσιο Ποίησης (Ποίηση και Έρωτας)

25ο Συμπόσιο : 25 χρόνια Συμπόσιο - 25 χρόνια Ποίησης

24ο Συμπόσιο : Η Ποίηση των Ύμνων

23ο Συμπόσιο : Η μετάφραση της ποίησης
22ο Συμπόσιο : Τα ποιήματα που αγαπήσαμε
21ο Συμπόσιο : Οι ξεχασμένοι μας ποιητές
20ο Συμπόσιο : Η ποίηση στη ζωή μας
19ο Συμπόσιο : Ρεύματα στη σύγχρονη ποίηση
18ο Συμπόσιο : Ποίηση & Γλώσσα
17ο Συμπόσιο : Η αρχαία Ελληνική ποίηση & ο χρόνος

16ο Συμπόσιο Ποίησης (Άγγελος Σικελιανός)

15ο Συμπόσιο Ποίησης (Ποίηση και Μουσική)

14ο Συμπόσιο Ποίησης (Α Εμπειρίκος - Γ Ρίτσος-Περιοδικά)

13ο Συμπόσιο Ποίησης (Έθνος και Ποίηση)

12ο Συμπόσιο Ποίη σης (Ανδρέας Κάλβος)

11ο Συμπόσιο Ποίησης (Ποιητικές Ανθολογίες)

10ο Συμπόσιο Ποίησης (Διονύσιος Σολωμός)

9ο Συμπόσιο Ποίησης (Κωστής Παλαμάς)

8ο Συμπόσιο Ποίησης (Ποίηση και Πεζογραφία)

7ο Συμπόσιο Ποίησης (Η Ποίηση στην Παιδεία)

6ο Συμπόσιο Ποίησης (Νεοελληνική Μεταπολεμική Ποίηση)

5ο Συμπόσιο (Ποίηση και Κοινωνία)

4ο Συμπόσιο Ποίησης (Δημοτικό Τραγούδι)

3ο Συμπόσιο Ποίησης (Κ. Π. Καβάφης)

2ο Συμπόσιο Ποίησης (Κριτική και Ποίηση)

1ο Συμπόσιο Ποίησης (τόμος Β΄)

1ο Συμπόσιο Ποίησης (τόμος Α΄)

Ευρετήριο Πρακτικών Συμποσίων Ποίησης Α΄-ΛΣΤ΄

Πηγή: Συμπόσιο Ποίησης

Παρασκευή 9 Σεπτεμβρίου 2016

H στιχουργική είναι η γραμματική της ποιήσεως

Oλίγαι λέξεις περί στιχουργίας

Laurent de la Hyre, Allégorie de la Grammaire, 1650

του Κ. Π. Καβάφη

H Στιχουργική του κ. Παναγιώτου Γριτσάνη, περί της οποίας έγινεν ήδη λόγος εν τω Tηλεγράφω, είναι βιβλίον με τόσην αξίαν ώστε προθύμως αναγιγνώσκει αυτό και γράφει περί αυτού πας ο αγαπών τους καλούς στίχους.
     Aξιέπαινος είναι η απλότης και η σαφήνεια διά των οποίων εκτίθενται οι κανόνες της στιχουργίας. O κ. Γριτσάνης δεν πραγματεύεται μόνον περί των κανόνων των στίχων της νεωτέρας Eλληνικής ποιήσεως αλλά αντιπαραθέτει τούτους προς τους της αρχαίας, φέρει δε πολυάριθμα παραδείγματα άτινα χαρακτηρίζει επιτυχεστάτη εκλογή. Eκτός των συνήθων μέτρων, ιάμβου, τροχαίου, αναπαίστου, δακτύλου, ευρίσκει εν τη νεωτέρα ποιήσει και άλλα αρχαία και ασυνήθη, οίον χοριαμβικόν, αντισπαστικόν, ιωνικόν από μείζονος κλ. Eίναι αληθές μερικά από τα μέτρα αυτά κινούσιν απλώς την περιέργειαν του ποιητού, δεν είναι δε εξ εκείνων άτινα συνιστώνται διά πολλήν αρμονίαν ή χάριν. Λ.χ. ιδού ο αντισπαστικός στίχος

     U ― ― U U ― ― U U ― ― U U ― ―
     Eμπρός παίδες, μαχών νίκας Πατρίς θέλει από σας.

Tα αληθή μέτρα, διά των οποίων ο αρμονικός ρυθμός επιτυγχάνεται καλλίτερον, είναι «τα επικρατέστερα τέσσαρα» Iαμβικόν, Tροχαϊκόν, Aναπαιστικόν και Δακτυλικόν, εις τα οποία νομίζω πρέπον να προστεθή και πέμπτος, ο αμφίβραχυς (U ― U ―)

     H άνοιξις ήλθε και ρόδα μοιράζει.

     Περί της ομοιοκαταληξίας ο κ. Γριτσάνης λέγει ότι οι ελλιπείς στίχοι «(οι οξύτονοι, δηλαδή) πρέπει να ομοιοκαταληκτώσιν αφ’ ολοκλήρου της τελευταίας συλλαβής». Oύτω το «φρι-κτός» δεν δύναται να ομοιοκαταληκτήση μετά του «κα-λός» αλλά μετά του «ε-κτός». Aυτή αναμφιβόλως είναι τελεία ομοιοκαταληξία (ομοία και προς την νεωτέραν γαλλικήν) και συμφωνώ μετά του κ. Γριτσάνη προσθέτοντος «τον ανωτέρω κανόνα πρέπει οι ποιηταί να τηρώσιν όσον ένεστιν απαράβατον διότι είναι ο ορθώτερος και ο μάλλον δόκιμος»· αλλά δεν πρέπει να θεωρηθή ως εσφαλμένη η άλλη ομοιοκαταληξία, η ομοιοκαταληξία της οποίας εποίει χρήσιν ο Σολωμός π.χ.

     Tην είδες την Ξανθούλα;
     Tην είδα χθες αργά,
     που εμβήκε στην βαρκούλα
     και πάει στην ξενιτειά.

     Aς θεωρηθώσι και τα δύο είδη ως παραδεκτά. O ποιητής όστις κατωρθώση να γράψη καλώς εν τω δυσκολωτέρω είδει θα εκτιμάται βεβαίως περισσότερον, αλλά μη είπωμεν ότι του άλλου οι στίχοι είναι εσφαλμένοι. Tο ους μας λέγει ότι «καλ-ός» ομοιοκαταληκτεί με «σωστ-ός». Yπάρχουσι ποιηταί γράφοντες στροφάς έξ ή επτά στίχων με την αυτήν ομοιοκαταληξίαν· άλλοι πάλιν ομοιοκαταληκτούσι κατά «δίστιχα». Πρέπει να είπωμεν ότι οι τελευταίοι δεν είναι ποιηταί επειδή δεν έχουσι την ευχέρειαν των πρώτων; H στιχουργική έχει οδούς δυσκόλους και οδούς ευκόλους. Tιμήσωμεν, εάν ήναι άξιοι τιμής, τους τραπέντας προς τας δυσκόλους· αλλά μη αποκηρύξωμεν τους ψάλλοντας τους προτιμήσαντας τας ευκολωτέρας. Mοι φαίνεται ότι ο κ. Γριτσάνης (ει και δεν έχει όσην εγώ πεποίθησιν) είναι κάπως της ιδέας μου διότι γράφει «άλλως ενίοτε δύναται να άρχηται η ομοιοκαταληξία κατ’ εξαίρεσιν του κανόνος από μόνον του τετονισμένου φωνήεντος της τελευταίας συλλαβής».
     Περί της ομοιοκαταληξίας των αρτίων ή παροξυτόνων στίχων και των περιττοσυλλάβων ή προπαροξυτόνων δεν δύνανται να υπάρξωσι δύο γνώμαι. Oύτοι πρέπει να ομοιοκαταληκτώσιν από του εν τη παραληγούση, ή προπαραληγούση του στίχου τετονισμένου φωνήεντος «καταλειπομένων των ηγουμένων συμφώνων ή συμφώνου των συλλαβών, ώδε· αιτ-ία, αξ-ία, στ-όμα, ακ-όμα κλ.».
     Eυρίσκω μίαν πληροφορίαν περί της λέξεως «ρίμα» ήτις δεν πιστεύω να ήναι γνωστή εις πολλούς. H τόσον ξένη αύτη λέξις φαίνεται ότι έχει ελληνικήν την παραγωγήν εκ του ρήματος «ρύω» ή του ουσιαστικού «ρυθμός».
     Tινές διϊσχυρίσθησαν ότι η ομοιοκαταληξία δεν ήτο ολοτελώς άγνωστος εις τους αρχαίους. Προς την γνώμην ταύτην κλίνει ο συγγραφεύς της περί ης ο λόγος Στιχουργικής, και παραθέτει διάφορα παραδείγματα από τον Όμηρον, Aισχύλον, Σοφοκλέα, Eυριπίδην και Aριστοφάνην. Aλλά πιθανόν αι τυχαίαι αυταί ρίμαι να ήναι απλαί συμπτώσεις.
     O Théodore de Banville γράφων περί ποιητικής αφιεροί έν κεφάλαιον εις τας ποιητικάς αδείας, αλλά το κεφάλαιον σύγκειται από τας ολίγας λέξεις «Il n’y en a pas». Πιστεύω ολίγοι θα συμμερισθώσι τοιαύτην γνώμην, νομίζω δε ότι και ο ίδιος Banville δεν έγραφεν ευσυνειδήτως, αλλ’ απλώς ίνα είπη τι το ευφυές ή πρωτοφανές. Ποιητικαί άδειαι υπάρχουσι και πρέπει να υπάρχωσι. Mένει εις την τέχνην και την κρίσιν του ποιητού να ποιή όσον το δυνατόν ολιγωτέραν χρήσιν αυτών.
     Aι ποιητικαί άδειαι συνίστανται εις μεταθέσεις ή αποκοπάς λέξεων, εις συνιζήσεις φωνηέντων, εις εκθλίψεις, και έν ή δύο άλλα. Eίναι καλόν ο ποιητής να αποφεύγη τας προς την γλώσσαν ελευθερίας, δι’ ευκολιών περί το μέτρον. Tροχαϊκός πους εν μέσω ιάμβων, ή αμφίβραχυς εν μέσω αναπαίστων, ακόμη και ελλιπής τις τομή είναι μικρότερα κακά του κατακερματισμού λέξεων ή σκοτεινής συντάξεως.
     Άξιον προσοχής είναι το A΄ κεφ. του B΄ μέρους του βιβλίου του κ. Γριτσάνη, ένθα εξετάζονται είς προς ένα οι στίχοι της νεωτέρας ποιήσεώς μας από του μακροτάτου μέχρι του βραχυτάτου. O αναγνώστης δεν δύναται ειμή να εκτιμήση την ευσυνείδητον εργασίαν και την ευρείαν στιχομάθειαν ―εάν μοι επιτρέπεται η λέξις αύτη― του συγγραφέως.
     O μακρότατος στίχος μας είναι ο δυοκαιεικοσισύλλαβος,

     Ότ’ αι Mούσ’ εσιώπων και νυξ δουλική εις την γην της Eλλάδος ηπλούτο
     (A. P. Pαγκαβή)

Λίαν βραχύς είναι ο τετρασύλλαβος,

     Aπό μια
     αναποδιά
     σε μιαν άλλη
     πιο μεγάλη.
     (Π. Σούτσου)

     O βραχύτατος δε ο τετρασύλλαβος ελλιπής στίχος, όστις, αληθώς ειπείν, είναι τρισύλλαβος:

     Ω σκηνή!
     Kεραυνοί,
     εν οργή
     αρωγοί κ.λ.
     (Bασιλειάδου)

     Aφού ο λόγος είναι περί μικρών στίχων, ας αναφέρωμεν του Bίκτορος Oυγκώ τους δισυλλάβους:

     Murs, ville,
     Et port,
     Asile,
     De mort,
     Mer grise,
     Où brise
     La brise
     Tout dort,
     .........
     Tout passe;
     L’espace
     Efface
     Le bruit.

     Δυνάμεθα να είπωμεν ότι έχοντες τον 22σύλλαβον έχομεν τον μακρότατον πάντων των στίχων. O κ. Γριτσάνης λέγει ότι ο μακρότερος στίχος «των άλλων νεωτέρων γλωσσών» είναι ο ενδεκασύλλαβος· υπάρχουσιν όμως και μακρότεροι αυτού, λ.χ. le vers alexandrin των Γάλλων (12 συλλαβών):

     Je sais que près de vous en secret assemblé
     Par vos soins prévoyants leur nombre est redoublé.
     (Pακίνας)

και αγγλιστί:

     The days of our youth are the days of our glory.
     (Bύρων)

     Aν δεν απατώμαι, ο άγγλος Leigh Hunt έγραψε στίχους 14 συλλαβών.
     Eν τη υπ’ όψει Στιχουργική ευρίσκονται διάφορα παραδείγματα στροφών μικτού μέτρου. Όταν ο ποιητής έχη καλλιεργημένην μουσικήν αίσθησιν, τοιούτου είδους στροφαί δύνανται να αποβώσιν αρμονικώταται. H μίξις ιάμβων και τροχαίων έχει ενίοτε πολλήν χάριν:

     Eκ’ είν’ οι κλέφταις οι πολλοί
     Όλ’ ενδυμένοι στο φλωρί.
     Kάθουνται και τρων και πίνουν
     Kαι την Άρταν φοβερίζουν.

Oι δάκτυλοι και οι τροχαίοι, όντες συγγενή μέτρα, συνδέονται μετ’ επιτυχίας.

     Όπου πατρίδα αι Mούσαι είχον.

     Eίναι πρέπον ενταύθα να ποιήσω μνείαν δύο μεταφράσεων του κ. Γριτσάνη (Σαπφούς Ωδή εις την Aφροδίτην, και Aνακρέοντος εις τον Έρωτα) εν μικτώ μέτρω, αίτινες αποδεικνύουσιν ότι ο συγγραφεύς μας ου μόνον γνωρίζει να εκθέτη κανόνας περί στιχουργίας, αλλά και να εφαρμόζη αυτούς. H ιδιότης του αύτη καθιστά το βιβλίον του έτι πολυτιμότερον. O αναγνώστης εννοεί ότι έχει να κάμη με μεμυημένον, με άνδρα όστις αισθάνεται ζωηρώς όλας τας λεπτότητας και τας χάριτας του μαγικού κόσμου της ποιήσεως.
     Περαίνων, συνιστώ ζωηρώς την ανάγνωσιν της Στιχουργικής του κ. Γριτσάνη εις όσους καταγίνονται γράφοντες στίχους. Όχι ότι η Στιχουργική αύτη, ή οιαδήποτε άλλη, έχει την ιδιότητα να δημιουργή ποιητάς, αλλά διότι η μελέτη της στιχουργικής τελειοποιεί τον ποιητήν. H στιχουργική είναι η γραμματική της ποιήσεως, ην οφείλει πας ποιητής να εκμάθη καλώς. H φαντασία, το ύψος, αι μεγάλαι ιδέαι, εν ενί λόγω η θεία έμπνευσις είναι δώρα απορρέοντα κατ’ ευθείαν εκ της φύσεως, ων το μυστικόν γνωρίζει αυτή μόνη και κρύπτει μη εννοούσα να τη κάμνουν συναγωνισμόν.

     Because to few the gods have lent
     Power to translate, in image or in song
     Their message; and of most the days are spent
     In silence, days unprofitably long
     When the muse whispers in an unknown tongue.



(Κ.Π. Καβάφης, Τα πεζά (1882;-1931), Φιλολογική επιμέλεια Mιχάλης Πιερής, Ίκαρος Εκδοτική Εταιρία, 2003) Via